Google

This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.

Usage guidelines Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the

public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.

We also ask that you:

Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individual personal, non-commercial purposes.

and we request that you use these files for

Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.

Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.

* Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.

About Google Book Search

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web a[nttp: //books . google. con/]

E

mi j*, Jücqu TaxJ

PATROLOG LE

CURSUS COMPLETUS

SEU BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIP TORUMQUE ECCLESIASTICORUM,

SIVE LATINORUM, SIVE GRJECORUM, QUI AB A4£VO APOSTOLICO AD TEMPORA INNOCENTII III (ANNO 1216) PRO LATINIS ET CONCILIl! FLORENTINI (ANN. 1439) PRO GRAECIS FLORUERUNT :

RECUSIO CHRONOLOGICA OMNIUM QILE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLICJE TRADITIONIS PER QUINDECIM PRIMA ECCLESLE SJECULA,

JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS INTER SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS COLLATAS, PERQUAM DILIGENTER CASTIGATA ; DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS, VARIISQUE LECTIONIBU8 CONTINENTER ILLUSTRATA ; OMNIBUS OPERIBUS POST AMPLISSIMAS EDITIONES QUAE TRIBUS NOVISSIMIS S/ECULIS DEBENTUR ABSOLUTAS DETECTI8, AUCTA ;, INDICIBUS PARTICULARIBUS ANALYTICIS, SINGULOS SIVE TOMOS SIVE AUCTORES ALICUJUS MOMENTI SUBSEQUENTIBUS, DONATA ; CAPITULIS INTRA IPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULIS SINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOREM DISTINGUENTIBUS SUBJECTAMQUE MATE-

RIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA,; OPERIBUS CUM DUBIIS, TUM APOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE IN ORDINE AD TRADITIONEM ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA ;

DUCENTIS ET AMPLIUS LOCUPLETATA INDICIBUS AUCTORUM SICUT ET OPERUM, ALPHABETICIS, CHRONOLOGICUS, STATISTICIS, SYNTHETICIS, ANALYTICIS, ANALOGICIS, IN QUODQUE RELIGIONIS PUNCTUM, DOGMATICUM, MORALE, LITURGICUM, CANONICUM, DISCIPLINARE, HISTORICUM, ET CUNCTA ALIA SINE ULLA EXCEPTIONE ; SED PRAE£- SERTIM DUOBUS INDICIBUS IMMENSIS ET GENERALIBUS, ALTERO SCILICET RERUM, QUO CONSULTO, QUIQUID NON 80LUM TALIS TALISVE PATER, VERUM ETIAM UNUSQUISQUE PATRUM, NE UNO QUIDEM OMISSO, IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT, UNO INTUITU CONSPICIATUR ; ALTERO SCRIPTUR/E SACRAZE, EX QUO LECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCIS SINGULOS SINGULORUM LIBRORUM 8. SCRIPTURJE VERSUS, A PRIMO GENESEOS USQUE AD NOVISSIMUM APOCALYPSIS, COMMENTATI SINT.

EDITIO ACCURATISSIMA, CARETERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR CHARACTERUM NITIDITAS CHART.& QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS, PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUM VARIETAS, TUM NUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE IN TOTO PATROLOGI/ZE DECURSU CONSTANTER SIMILIS, PRETII EXIGUITAS, PRJESERTIMQUE ISTA COLLECTIO, UNA, METHODICA ET CHRONOL 0GICA, SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM, PRIMUM AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBUS ET MSS. ADOMNES JETATES, LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM.

SERIES LATINA, IN QUA PRODEUNT PATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESDLE LATINJE A TERTULLIANO AD INNOCENTIUM III :

ACQCUHANTE J.-P. MIGNE,

Biibliotheese Cleri universse, SIVE CURSUUM COMPLETORUM IN SINGULOS SCIENTIJE ECCLESIASTICAE RAMOS EDITORE.

PATROLOGI/E£ LATIN/E TOMUS LXXI. S. GREGORIUS TURONENSIS, FREDEGARIUS SCHOLASTICUS.

e ————— áo Q-AA———-—— .—-

PARISIIS

APUD GARNIER FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES, ΙΝ VIA Dj, AVENUE-DU-MAINE, 189, OLIM CHA USSÉE-DU-MAINE, 181.

1879

CLicHy. Ex ΤΥΡΙΒ PauLI DuPoxr, 12, via picrA Bac-D'AsNiknEs. 1811.12.78

TRADITIO CATHOLICA.

SAECULUM VI. ANNUS 593.

$. GEORGII FLORENTINI

GREGORII

TURONENSIS EPISCOPI

OPERA OMNIA

NECNON

FREDEGARII SCHOLASTICI EPITOME ET CHRONICUM

CUM SUIS CONTINUATORIBUS ET ALIIS ANTIQUIS MONUMENTIS

iD CODICES MANUSCRIPTOS ET VETERES EDITIONES COLLATA, EMENDATA ET AUCTA, ATQUE NOTIS ET OBSERVATIONIBUS ILLUSTRATA, OPERA ET STUDIO DOMNI THEODORICI RUINART PRESBYTERI ET MONACHI BENEDICTINI E CONGREGATIONE SANCTI MAURI.

CUJUS EDITIONEM

NOVISSIME RECENSENTES MELIORI ORDINE DIGESSIMUS : ROTIS FUSIORIBUS, QU.£, SUB ADDENDORUM NOMINE, MULTAS PAGINAS, AD RUINARTIANJE EDITIONIS CALCEM, QUASI LATENTER OCCUPABANT, INTER C.ETERAS DOCTISSIMI VIRI NOTAS ITA REVOCATIS, UT SINGULAS SINGULIS, QUOS ILLUSTRANT, LOCIS SUBJACENTES CUIQUE LEGERE SIT OBVIUM.

ACCURANTE ET DENUO RECOGNOSCENTE J.-P. MIGNE,

BIDLIOTHEC/AEE CLERI UNIVERS/E SIVE CURSULM CONPLETORUM IN SINGULOS SCIENTLE ECCLESSIASTIC,E RAMOS EDITORE.

—— "-—9MÀ90900«4———— —-

TOMUS UNICUS

22 00 0] m ——

PARISIIS APUD GARNJpg FRATRES, EDITORES ET J.-P. MIGNE SUCCESSORES, IN VIA DCr, 4 VENUE-DU-MAINE, 189, OLIM CHA USSÉE-DU-MAINE, 151.

1819

TRADITIO CATHOLICA.

SAECULUM VI. ANNUS 593.

ELENCHUS OPERUM

QUZE IN HOC TOMO LXXI CONTINENTUI

( Historie Francorum libi decem . . . .............. ως 1 Historia Francorum epitomata per Fredegarum. . . . . ... ...... Chronicum Fredegarii cum suis continuatoribus . . . . . ........- 6 Fredegarii fragmenta de Historia Francorum . . . ......... νων 6 Miraculorum libriduo. . .. .. ....... ........ ns fi Liber de Gloria Confessorum. . . .. .. .... 2... cle ns 8 De miraculis S. Martinilibriquatuor . . . . .......... c... 9 Vite Patrum. . ........ 4. lll rr n n 10 Fragmenta commentarii in Psalmos . . . . . ............ s. 10

OPERA S. GREGORIO ATTRIBUTA.

Demiracuis S. Andree . . . ............ ore ss 4C Liber de Vita S. Juliani.. . . . . . . «ων TM 11 Historia septem Dormientum. . . . .. .. 4... rrr ns 11 Vite SS. Manilii et Albini (hic tantum memoratz) T 11 Antiphona de SS. Medardo οἱ Gildardo. . .'......... ..... Ι Vita S. Aridii.. . ........ c e σιν νιν οι non n 11

EPISTOLA ΝΟΝΟΠΡΑΤΟΆΙΑ.

LUSTRISSIMO DOMINO D. ACHILLI!I DE HARLAY

SUPREMO GALLIARUM SENATUS PRINCIPI.

Si quis est superis rerum humanarum sensus, si qua eos propriorum operum cura tangit, won dubito, illustrissime senatus Princeps , quin insignis beneficii loco habiturus sit Grego- vius noster, quod novam operum suorum editionem spectatissimi nominis (wi auspiciis in lucem prodire patiaris. Optavit itle in primis, dum viveret, scripta ut sua. integra et inviolata per- venircnt. ad posteros, oblesiatus sacerdotes Domini, qui post ipsum Turonicam recturi essent Ecclesiam, ut ne Mos libros aboleri εἰπε επί, neu dimidiata, quibusdam pro suo arbitrio pre- termissis, rescribi ; sed ita, ut ab auctore ipso relicta essent, inlibata suisque numeris ac. par- gibus absoluta exararí eurarent. Quantam igitur modo graliam habíturus ei sit, qui hanc ej.s. libris integritatem aeseral, aesertum auctoritate sua tweatur, aut «denique ab iniquorum homi- * twn censura vindícet? Praeclare itaque cum Gregorio agis, qui illustrissimum nomen tuum που huic ejus operum recognitioni prefigi non graveris. Neque enim erit, ut puto, quirquam tam audax aut temerarius, qui Gregerianis scriptis vel tantillam ferre ausit injuriam, cum ea sapientissimi εἴ cquissimi arbitri judicio comprebata viderit.

Tw vero, cir prastantissime, rem tuo nomine (liceat mihi hoc dicere) tuaque dignitate ae gravitate haud indignam facis, cum tuum Gregorio nostro prasidium impertiris. Cum enín rel'igionem sincere ames, εἰ gentis nostro historiam, avitosque mores pre oculis semper habeas ; $on potes eum non probare auctorem, quem Francice historie parentem suspiciunt omnes : a quo religionis Christiane in Gul.iis exordia et progressum, adeoque primorum regum nos- (rorum gesta accepimus. Neque vero si ille, jam supra mortalium sortem positus, scripta modo sua parum curat , nobis eorum, que is in usus nostros vitens edidit, curam abjicere licet. In- (erest quippe rei publice Francice ac Christiame, ea non modo ab interitu eindicare, terum f:iam eorun auctoritatem sartam-(ectam tueri adversus eos, qui vel auctoris fidem elevcant, ob nimiam, ut ipsis quídem videtur, hominis simplicitatem ac credulitatem; «el genuinis ejus oper ibus non minimam detrahunt partem, quasi ab interpolatoribus temere aesutam. Ego vero utrumque Gregorio prestare sum conatus, cui quidem facto si sententie (ua gravitas accesse- rit, πα ego haud lece suscepta opera pretium retulisse mihi videbor, atque universis eam ap- probasse. Ea est enim (ua sagacitas, ea aequitas, ea denique auctoritas apud omnes, ut judi- cíum (uum instar omnium sit, nec quisquam, qui abs te dissenserit, recte sapere censeatur. *

Felicem itaque dizerim Gregorium nostrum, qui talem patronum ac vindicem sortitus εἶ", eiRcerum, sapientem, incorruptum, regis maximi ac sapientissimi judicio digmum, qui, post- quam catholici regiarum causarum cognitoris officio integerrime functus. esset, jam summus crbiter de universis judicium ferat ; virum, inquam, qui nihil ez foro in suam domum deritet, " pauperum ipse parens el provisor ; qui juris ac legum cognitionem, nom ostentationem scientie, sed legem vile sue pulel ; qui ceteris judicibus non minus bene dicendi, quam vivendi formam exemplo suo commonsiret ; qui denique in seuno Harlaos, Brulartios, Thuaneos ac Bellevreos, aliosque sanguinis sui heroas referat, (otosque grandi et excelso animo complectatur.

Tali patrocinio munitus Gregorius, despiciet homines nonnullos fastidii adeo delicati, ut sjus lectionem infra se ducant, eumque tanquam gustu suo indignum penitus respuant.. Ili porro rectius sapere incipient, ubi te longe aliter, atque ipsi, de Gregorio nostro sentire vide- rint, eum scilicet virum, cujus naliva et minime affectata eloquentia priscos illos Romane fa- cundic magistros assequatur. Memini virum quemdam illustrem, cui mazime familiares swnt bone littere, cum ex aula regia nuper rediret, ubi te in frequenti senatus omniumque ordi-

PaTBoL. LX XI. 1

n EPISTOLA DEDICATORIA.

num comuotu regi ob pacem Europe concessam gratulantem audierat, dixisse, se non que dam nosiri temporis oratorem, sed veluti auree illius etatis togatum principem audire s visum fuisse. Cum vero precellens ista dicendi facultas, non in. verborum inani sono, : mazime in rebus ipsis posita sit ; haud vereor, ne Gregorii nostri, quantumvis impblita et i culta, oratío te offendat. In historico quippe, si afferat eloquentiam, non aspernaris quide sed, non habeat, non. admodum [lagitas : dummodo res scitu dignas refrrat, quales. cc Gregorius refert, cum veterum Francorum religionem, mores ac prima gesta genuine ac sinc commemorat. Unde mihi non satis eruditi, sed plane hospites in patria nostra historia esse : de&tur, quibus Gregorii lectio ignota est. Quod si tempus illud, quo. scripsit Gregorius,

oculos ponerent morosi ejusmodi censores, intelligerent certe, aliter scribere nec potuisse Gi gorium, pereunte nimirum, ut ipse ait, ab orbe Gallico cultura ac studio litterarum: 1 vero debuisse, cum philosophantem rhetorem pauci, loquentem rusticum plurimi tunc int ligerent

Ceterum persuasum habeo, vir illustrissime, tibi, cum ob pramissas causas, lum οὗ ali omnino placiturum Gregorium, utpote ceteris dicipline, quam tantopere amas, sequestru sacerdotii el imperii conciliatorem, equi denique ac justi, cujus studiosissimus es, propugn torem acerrimum : ut in Pratextati episcopi judicio patuit, in quo subornatos canones. sti nue rejecit, nullo metu humane potestatis, cui sese opponebat. Hic est ille Gregorius, cu, dissipata opera, in unum redacta corpus, tibi wuncupamus : vir certe natalium splendore, n minus sanctitate, quam episcopali dignitate illustris ; candidus, sincerus, ac minime fuca, auctor, antiquis denique preditus moribus, quos amas et studiose sectaris. Nihil eero no opportunius aut felicius contingere poterat, quam Gregorio interprete publicum*hoc dare « servantia in te nosire, simulque grati animi testimonium ob singularem istum amorem, litteras, litteratosque omnes prosequeris. Nos vero tantilla portio eorum, qué antiguis auci ribus lucem dare aut restituere student, tos, inquam, plane fortunatos reputabimus, si ca, q soles, benignitate hanc opellam accipias, nosque in posterum patrocinio tuo fovere ae tw pergas. Quod ut nobis impertiri digneris, ego minimus corum, qui te, tuamque dignitatem c lunt, etiam atque etiam rogo et obtestor.

Celsitudinis tuc

Addictissimus necuon obsequentissiinus Fr. TugopsRICUS RuixanT. M. D

CODICES MSS. ET EDITI AD QUOS RECENSITA SUNT OPERA SANCTI GREGOI! TURONENSIS, ET NOT/E QUIBUS DESIGNANTUR.

In IHwsronia adornanda usi fuimus : Codd. Jolisnis duobus, uno olim Corbeiensi (Corb.), alter» S Petri Bellosacen Bell.) ; uno Regiz Bibliothece (Reg.) ; Colhertinze Bibliotheez:: duobus, uno e monasterio Mettensi (Colb. a), altero ichaelis (Colb. m); uno Beccensis monasterii (Bec.); uno Regiimontis (Regm.); uno Vindocinensis abbatiz ( Vin ! uno (sinensis monasterii (Casin.) ; duobus Vaticanis (Vat. Alex.) ; uno cardinalis Ottoboni (Ou.); Palatino spud ΕἸ herum (Pal.); fragmentis e codd. Reg. Colbertinis, S. Ge-mani a Pratis (Germ.), Collegii Claromontani (Clar.), S. V cenui omanensis (Vinc.) ; Majorismonasterii (Majm.), ete.; eliti« Badil (Bad.), Morelii (Mor.) et variise lectionibus (Mor. s.), Mathie iria (Illyr.), Hi-vonis Cunisria mm ver. Par. (Bar-). Marg; Freheri (Freh.), Biuo PP. Bignii (Pig ), Coloniensis (Col.), Bochelll (Boch.), variis ejus lectionibus (Ro ἢ. s.), Chesnii (Chesn prb EPITOMEN l'ecensuimus ad codd. Sirmondianum (Clar.) et unum illustr. Boherii (Buh.) ; ad editos Freheri et t besnii (δοκοῦν vero, ad mss. eosdem, et Colbertinum unum Vaticanum e bibliotheca Palatina (Vat.); ad editos ut supra Gregorii Historiam, et ad duos codices Canisianos.—Libros octo MinacuLoRca ad mss. : Laudunensem unum (Laud Bellovacens-m unum, Colbertinum unum (Colb. a); Pithsi ( Pith.), Sanbovii (SB.), Regios, Colbertinum Tutela adv: tum (Colb. Twt:), Colbertinum alium (Colb. c), item alium, Claromontanos duos (Clar. a, Clar. b), Regin» Suec nuac card. Ottoboni (Rom.) , Vindocineusem unum S. Martini 'Toronensis (fart), Majorismouasterii duos (Maji. M jm. b), S. Germani a Pratis quinque, Gemeticensem unum (Gem.), S. Victoris Paris. (Vict), Vati: anz bibliothe ( Vel.), S. Cornelii Compendiensis (Comp.), S. Vincentii Cenomsnensis, Florlacensem, S. Gatiant Turon. (Gal.), cepsem, et alios pores qui suis lucis notantur. Editos vero adhibuimus, przeter recensitos, Chlictovei (Chlict.), Mate Cholinii (Chol.), BAlesdens (Bal.), Bollandi (Bol.), Surii (Sur.), Gononi (Gon.), etc.—Hisroniw ΒΕΡΤΕΜ DORVENT recensuimus διὶ mss. Victorinum unum et Claromontanum unum, cum editis.—TksraMEeNTUM S. Anipu nunc priuum. tur int m ex duobus exemplaribus mss. S. Martini Turonensis οἱ schedis D. Mosuerii. Pro sppendice iuter al eodd. liabuirins unum Corbeiensem Gregorii nostri svo conser'puim.—Virau S. Gagconn. recensuimos ad. codd. tre S. Germani a Pratis unum, S. l'auli Cormaricensis unum. et S. Sergii Andecavensis unuin.

γλεκξαιίο

In novam editionem sancti Gregorü Episcopi Turonensis.

d—ÓÁ—À Pon D

4. Nemo nisi peregrinus in historia nesci', quam A 9. Quod vero necessaríum fuerit ad codices matus

celebris semper apud eruditos viros fuerit *anctus Gregorius Turonen:is episcopus, qui nobilitate gene- ris, vit:e sanctimonia, ac multiplicum scriptorum va- rietate inter czeteros avi sui antistites plurimum emie cuit. Hic vero de ejus operibus potissimum dicturo, exponendz'ejus stirpis prestantize, proclarisque ejus factis fusius eusrrand' s iinmorari animus non est, cum ea tum ex ejus scriptis, tum etiam ex Vita, quam cum variis de eo virorum illustrium testimoniis, in- ferius proferemus, satis superque innotescant. Verum cirea novam ejus operum editionem quatuor niihi po- tissimum occurrunt, de quibus rationem reddere ope- ra pretium puto. Primum est, qud fuerit hujusce editionis vel necessitas vel utilitas. Seenndum, qu:e-

scriptos Gregorii opera edita recensere, non meis sed aliorum verbis próbare in promptu ést : cum passini conquesti fuerint viri eruditi, h&c non satis accuraté ob veterum codicum defectum ad auctoris mentem edita fuisse. Agmen ducet vir nunquam satis laudan- dus Hieronymus Bignonius, qui in praefatione ad Mare culfi formulas plura asseverat in Cregorio Turonensi occurrere, et infinita propemodum, que ab iis qui edi- derunt, immutata sunt. Jem szpius observa:it [ladria- nus Valesius, Historia Francorum scriptor accura- tissimus, qui cum s2pius errores in editis Gregorii operibus advertisset, ad codices manuscripios recur- rere coactus fuit. Et quoniam, inquit in przfatione ad secundum volumen, Gregorium preter. ceteros cor-

nam sint Gregorii opera, quove tempore aut ordine p ruptibsimuim esse animadverteram , dedi operam , wl

scripta fuerint. Tertium, au ex ejus Historiz libris complura capita sint expungenda, ut Cl. viro Carolo Cointio visum est. Quartum denique, quid in bac edi- tione a me przstitum fuerit. His expositis, qux» Gre- gorium spectant, postea de Fredegarii Epitome, Cbro- nieo et continuatoribus, ac de Appendice nostra pau- cis agendum.

|. —2. Merito apud omnes temerarius audirem, si absque virorum eruditorum testimon'o novam Gre- g riioperumeditionem esse necessariam, post tot alias el quidem variis temporibus a virisdoctrina et erudi- tone celeberrimis publicatas, asseverare ausus fuis- sem. Αἱ cum mez assertionis vades habeam viros eruditos, quotquot hises temporibus historie gentis

scripta. in membranis ejus volumina hanciscerer. Tum recensitis codicibus manuscriptis qui in ejus nianus pervenerant, profitetur se multum ex eorum codicum accurata lectione , ac eorumdem diligenti cum editis libris collatione profecisse, eum in notatione anno« rum, tum in propria hominum locorumqüe appella. lone, ac in relatione retum gestarum. Denique ex« ponit singillatim praécipuos locos, quos antea corfupe los et vitiatos codicum illorum ope restituit.

4. Hac scribebat Valesius etiatn post exactam Andrez Chesnii editionem, quam tamen iste cum plue rimis codicibus manuscriptis collatam adornasse testatus est. Valesio consentit R. P. Carolus Cointius, Oratorii Gallicani presbyter, doctrina et pietate cele-

nost z illusirandz; operam suam collocaverunt, me (; btis, qui in illo immenso opere, quod Annales ecele-

apud viros cordatos excusatum iri mon diflido : cum maxime id opus in me non susceperim absque multorum amicorum consilio, qui mihi hzerenti et prae faboris multitudine deterrito animum adjecere. Et quidem licet illis qui priores editiones curaverunt , nec doctiorem me, nec diligentioreu: existimem, quos ot magistros ultro revereor et suspicio; me tamen eo feliciorem nemo inficiabitur, quod et plures codices manposcriptos, qui in bibliothecarum forulis tunc late- baut, prz manibus babuerim, quibus Gregorii opera emendare licuit, et innumeras virorum eruditorum animadversiones de regüm nostrorum rebus gestis, de chronologia et geograpliia Gallicana, deque aliis rebus ad gentis nostrze historiam pertinentibus, qui- bus Gregorium variis notis et observationibus illaü- surare non adeo operosum fuit.

siásticos Francorum inscripsit, passim de vitiatis Gregorii operibus conquestus est, sed potissimum ad annum 617 quo primum de Gtegorio agere iucipit, ubi Valesii verbá superius a me laudata adopiat : qu& causa eum impulit, ut praeter eos codices quibus Volesius.usus erat, etiam alios perquireret, quos in laudandis Gregorii operibus, illustrandisqu: histor:ze nostr:? locis difficilioribus adhiberet. Sciebant nempe viti illi eruditi, quam necessarium sit editiones ve- terum auctorum babere perquam emendatas, queis ad scribendam historiam recentiores adjuventur. Hauc ob causam complura exempla profert Valesius, quibus aut seipsum, aut alios antea errasse ostendit, quod in codices non satís accurate aut descriptos, aut editos incurrissent, Verum etsi hoc. maxime eu- randux) est lis qui eX. aítiquis monumentis bi.toris

4 PRAEFATIO. ! 16 illustrande operam navant, ut ea pura et sincera A a Francis violatam ulturus Rheno transg esso in Fran-

nanciscantur, id tamen potissimum est observandum cum desunt alii ejusdem «vi auctores, quorum ope navi οἱ errores, qui forte in codices irrepserint, emendari facile possint. Talis est Gregorius noster, unicus scilicet auctor, qui quidem supersit, qui data opera primorum gentis nostre regum, quorum tem- pore vivebat, gesta litteris mandaverit. Unde ierito Valesius cjus libros appellat IHistorie nostre fundum, ex quo originum rerumque Francicarum prima no- tiia potissimum repetenda 5:1, quem tanti faciebat vir ille doctissimus, ut historiz sux libros, quos sum- mo labore et diligentia non vulgari adoreavit, non» nisi commentarios in. Gregorium "Turonensem cen- suerit appellandos. Nec minus Cointio usui fuit Gre- gorius in ecclesiasticis Francorum annalibus descri- bendis, quos ex ejus libris ut plurimum contextos vi- demus. Quanti autem fecerit Gregorium nostrum Hie- ronymus l'ignonius, ex eo conjicere licet quod ej"s Wistoriamn , codicem legum antiquarum, et Marculfi formulas emendaias et notis exoruatas, uno volumine comprehensas, tanquari unum corpus prisci juris, edere decrevisset, atque ob id jam codices aliquot fuisset mutuatus, ut testatur vir eruditus, qui przefa- lionem posthumar Mareulfi formularum editioni pra- fixit, cujus hic verba descripsimus.

5. Fa enim est Gregorii nostri fortuna, ut quan- tumlibet rustico *ermone scripserit, nemo de Franco-

'rum regni primordiis absque ejus subsidio scribere

: valeat. In hoc quoque laude dignus, quod Francorum

ciam trajecisset, Bructeros ripe proximos, et piguui quem incolebant Chainavi, nul!o sibi occursante, de- popu'a[us est, inquit ille auctor, nisi quod pavci ex Ampsivariis el Chattis Marcomere duce in ulteriori- bus collium jugis apparuere. Si enim, ut scite obser- vat Valesius, his populis non przefuisset Marcomerus, quem supra idem Sulpicius Francorum regalem ap- pellaverat, nec priores duos populos defendere «e- buisset, nec duos posteriores liabere potuisset milites. f'eges an turc habuerint Franci, an vero duces κ0- lummodo , aut quovis alio nomine appellarentur, principes, subregulos, aut regales, inquirit Gregoriu:, remque in medio re'iaquere videtur, cum apud eos auctores ante Eugenii tyranni tempus nemo e Fran-

B cis regis titulo donatus occurrat. Qua in re graviter

culpatur Valesio, qui reges apud Francos semper exstitisse contendit, Verum etsi de regls nomine disputandi animus non sit, non tamen evinci posse arbitror ex antiquo ullo monumento, Francos omnes tunc temporis unico regi paruisse. Quamvis certum videatur familiam a!iquam inter eos fuisse primam, ut loquitur Gregorius, οἱ nobiliorem, ex qua populi rectores assumi consueverant, quos Roinani scripto- res, pro aliarum gentium more et suo loquenli mudo, reges aut regulos appellarunt ; quo vero nomine apud ipsos Francos dicerentur, quis divinare velit? [nter eos lamen reges aliquein fuisse cxteris prastautio- rem inficiari nolim, cum ejusmodi fuisse vidcatur cx ipso Gregorio non solum Chlodio, sed et ipsewet

originem nu!lis fabulis resperserit, sicuti fecere qui C Cblodoveus, quem legimus complures e suis consan-

postea subsecuti sunt llistorix nostra: scriptores. Ni- hil eniin habet de Trojanis prefugis, quos illi Fran- corum pareutes effioxerunt ; nihil de aliis ejusmodi nzniis aut fabulis, quibus lHlistoria nostra postmodum, stante adhuc prima regum nostrorum stirpe , iufarta est, uL pàtet ex Fredegsrii Chronico, ac ejusdem Fragmentis, qux: post ipsius continualores edidimus. At Gregorius ce origine Francorum dicturus, primum auctores ipso superiores consuluit, quorum cum tes- timonia retulisset , pauca de iis que vulgo ea de re circeumferebantur subjunxit. Ties in lianc. rem auc- tores profert, Sulpicium Alexandrum, Renatum Pro- futurum Frigeridum, et Orosium historiographum. Poswremuim nemo non novit ; duo alii nonnisi ex Gre-

guineis Francorum reges habubsse, quos unum post alteruh monarchi:x desiderio captus opyressit. Et quidem cum post ejas mortem filii ipsius regnum in- ter se diviserint, hunc antiquum fuisse gentis moreim vix quisquam negare potest.

7. Francorum itaque in vlteriori Rheni ripa sedes erat : sed gens bellicosa et quietis impatiens Piceno saepe transmisso Romanorum provincias depopulaba- tur, unde nat» passim occasiones inulta jraxlía con- serendi, in. quibus Franci modo repressi ac victi, modo etiam victores fuerunt. Turbatis interea Impe- rii rebus ob exortos tyrannos, utraque par; eos ad sibi auxiliandum advocavit. Nec diu inter Th'omanos fuerunt, quin ex iis multi sua virtute, et animi mag-

gorio nostro noti sunt: quz vero ab iis de ltomanis D nitudine primos militie honoris gradus, immo et ipsa

narrantur, ita cateris historig Romana monumentis sunt Consona, ut eos quoque de Francis vera scrip- sisse vix quisquam inficiari possit, maxime cum vi- deantur circa illa tempora floruisse.

6. Ex illorum vero esuctorum testimoniis paiel , Francos diu in ea regione stetisse , 401 ultra Rheni ripam posita est, quam ideo in Peutingerianis tabuli-, aliisque veteris Germanie descriptionibus Franciam appellari non dubito. Hanc certe ce nomine diserte nuneupavit Sulpicius Alexander a Gregorio laudatus : ex quo etiam colligimus Ampsivarios, Chattos, Bruc- teros e& Chamavos Francia: gentis surculos fuisse. Quippe cum Arbogastes Romani imperii majestatem

eivilia officia meruerint. Et quidem jam longe antea federa inigrant. Romani cum Francis, qux nonnisi renovata fuisse Eugenii temporibus ex Sulpicii Alexan- dri verhis testatur Gregorius. Nec immerito, si ve- rum sit quod Constantinus Porphyrogenitus impera- tor ad Romanum filium suum scribit, scilicet Con- stantini Magni decreto sancitum fuisse, ne ltomani, exceptis solis Francis, cum barbaris unquam natio- nibus fcedus inirent. liaec quippe sola eràt viacendi Francos ratio, si feederibus initis, aut alio quovis modo a soliti: priedationibus abstinere cogerentur. Unde Libanius in Panegyrico Constántio et Constanti

- imperatoribus dicto, bis principibus gratulatur ob ju-

" PRAEFATIO, 18 gum grave Francorum cervicibus impositum, quod A Wisigot!his qui Septimaniam vicinasque provincias

quidem jugum aliud non fuisse subjungit, nisi quod istorum principum virtute Fraaci intra fines suos re- pressi, deinceps Romanorum proviucias aggressi non fuissent, cum idem omnino censeri debeat vel Fran- eos concitatos vincere, vel efficere ut mnon conciten- tur. Franci igitur, inquit, tam grave jugum subierunt, Etenim hec illis servitus est nullos habere quos depre- dentur.

8. Cum vero inclinata omnino imperii Romani ma- jestate, nullus jam Francorum armis resistere po- tens esset, non molo provincias depredaturi, sed se- dem sibi certam acquisituri Rhenum transieruut, quud cum prüno variis irruptionibus tentassent, sensim tandem variis progressibus modo una, modo altera urle aut provincia sibi acquisitis, obtinueruut,. Pri- mut, qui in Galliis regni fundamenta jecit, Pbhbara- mundum, vulgaii auctores appellaut : at de eo tain apud Gregorium, quam οἱ apud Fredegarium, ejus epitomatorem et cun(inuatorem antiquissimum, altum ubique silentium. ls honor, si Gregorio eredamus, potius Chlodioni , seu, ut eum appellat, Chlogioui , deberi videtur, qui apud Dispargum eastrum iu ter- iuino Thoriugorum , seu, ut alii scribunt, Tungro- rum, inhabitans, missis primum Camaracum | expio- ratoribus, banc postea urbem totamque regionem ad Souio:.am fluvium occupavit. Hxc solummodo de eo meinorat Gregorius. De Meroveo vero rege id unum dicit, quod e Chlogionis stirpe procreatus asseratur. llujus filius Childericus fuit : cujus variam fortunam, id e»t e regno expulsionem, eli post aliquot aunos, quibus Eyidius Romanz militi: magister Francis prz- fuisse dicitur, restitutionem, solus narrat Gregorius : at cerliora sunt quze de cjusdem regis in Gallias ex- peditionibus babet, iu quibus Aurelianum et Andega- vos urbes clarissimas obtinuisse memoratur. Obiit Chilericus in Belgica secunda, ubi prope Turnacuin tumulus ejus nostra setate detectus est : cujus. si quis cupit accuratam habere descriptionem, legat librum ea de re a Chiffletio editum anno 10:6 : pretiosa vero εἰμ quee in eo iaventa sunt, in. Bibliotheca regia Parisiis labeutur. An vero illi reges in Galliis sedes lixas habueiint, nusquam diserte exprimit Gregorius; evs$ tamen reguum suum in Belgicze secuud;e fines proteudisse, unde in alias Galliarum proviucias ex- curreb.nt, vix quisquam dubitare potest, Eamque Gregorii fuisse mentem colligo ex substitut.one de Egidio in Childerici locum facta. Egidius enim in Bel- gica secunda morabatur, cujus regni sedem Augustam Sucssionuin 3dbuc tenebat filius ejus Syagrius, eum euin exinde pulsum ac devictum Chlodoveus tandem occidi curavit. Sed et ipse Chlodoveus, regni paterni (3etus haeres, nibil noa movit, uteLregiones Gallis seu Ktouasis adhuc subjectas invaderet, et vicina quoque regna suo imperie subjuguret; qua ei luit occasio multes 6 suis consanguineis inorte aíflciendi. Oceisis iaque qui e gegte Fraucorum erant, aliis regibus, ipterewpto Syagriv Roinanz. militize praefecto, supe- ratis uou seuel Buryundionibus, ac denique devictis

reyebant, totam ferme Galliam suo imperio adjecit, Cathedraque regni Parisiis constituta, florentissimum illud regnum, quod hactenus, Deo Opt. Max. prz- stante, perseverat, ad summum fastigium extulit, cu- jus przce-sores tamdiu fundamentis imponendis in- sudaverant.

9. Quznam vero ante illud tempus regiminis forma apud Francos valuisset, quze essent eoruin leges aut consuetudines, quove ordine reges aut patribus suc cederent, aut ex regia familia eligerentur, quam de- nique reges liaberent ín subditos auctoritatem, diffi- cillimum est exponere. Eorum religionem uno verbo indicat Gregorius, cum eos fanaticorum, id est paga- norum, errori^us fuisse detentos ait, priusquam Chlo-

B doveus Christianam religionem amplexus fuisset :

nonnullos tamen ex ils Arianos fuisse colligimus ex eodem auctore, qui L.antechildem Chilodovei sororem Arianam fuisse commemorat. flujus quippe secta errores Gallis seu Romanis illa non imbiberat, qui ab iis plane erant immunes, sed aut a contribulibus suis, aut certe ab aliis barbaris, quos fere omnes hoe veneno infectos fuisse nento nescit. Tantus vero crat in Francis ad pugnas ardor, tanta ad belluin propen- 5io, ut, teste Libanio, felicitatis apex apud eos essent belli tempora, et mutilati uno membro, parte reliqua integra pr:xliarentur. Singulis autem annis saltem semel in unum conveniebant de rebus majorís mo- menti collocutu:i, id est de bello in hostes promo- vendo, aut certe de aliqua irruptione facienda in vl cinos populos; capta prada, singuli sorte aut alie ' quovis modo partem suam obtinebant. Quod ita ré- ligiose servatum fuisse eclligimus ex ipso Gregorio, ut ne quidem rex aliud percipere soleret, quam quod ci cominuni sortis lege obtigisset.,

10. llli porro conventus Campus-Martius, vel a Marte bellorum deo, aut a Maitio inense, quo (ieri solebant, nuncupabaniur. llinc cum postea in Maium mensem a Pipp'no t'anslaii fuissent, passim Campus- Maii, seu Madii appellati fuerunt. Campi-Martii con- vocationem a Chlodoveo factam commemorat Grego - rius .[listoriae lib. i, cap. 27, ad quem omnes cum armorum apparatu convenire mandavit, eorum nito- rem ostensuros. Nec dubium est quin eiiam, si inter aliques Francos lites aut jurgia furte oborta fuissent,

D in ejusmodi conventibus finirentur. H:rc primum fa-

cilia eraut; sed dilatato oostea per complures pro- vincias regno, preter illum conventum generalem, alii cum rerum necessitas exigebat 8 rege convoca- bantur : qui licet quandoque Campi-Maitii aut Campi- Madii nuncupati fuerint, ut plurímum tainen Placito- rum nomine apud veteres auctores solent. designari. Sed et cum prz negotiorum multitudine, aut. itine- rum longinquitate difficillimum fuisset omnia uegotia. in uno loco, 3ut intra paucorum dierum intervallum terminare, in majoribus civitatibus instituta sunt pla- cita statis temporibus, qua a comitibus aliisve off ciariis habebantur, immo etiam et ab cpiseopis et ab- batibus, quorum judicio res, qu:e tanti non erant mo«

4

19 PRJEFATIO., gaenti ΠῚ ad regium palatium deferri deberent, finie- A bium quarumdam civibus sus privilezla servata :

bantur. Postea et in vicis et oppidis minora etiam placita instituta fuerunt, quibus prarerant officiales a comite designati, qui ideo vice-comites, aut vicarii appellati leguntur. '

11. Inde porro nati sunt varii officialium digni- tatum gradus inter Francos, quorum nomina et ofli- cia ut plurimum a Romanis mutuata fuerunt. Qui ex nobilissimis familiis exorti, nullo peculiaris dignitatis Utulo designabantur, ij viri fortes, seniores, majo- res-natu, primores, priores, primales, eptimates, mag- nates appellabantur, quorum consiliis rex in placitis uli solebat. Alii vero aulieas dignitates consecuti, erant cancellarii, referepdarii, domestici, cubicularii, es- merarii, comites-atabuli ; przcipui erant palatii priu- cipes aut majores, etc. Nec omittendi regis nutritores, bajuli vulgo dicti, maximz apud principes auctorita- tis. At illi quibus civitatum cura commissa erat, co- mites dicti sunt, qui et suos quoque in civitatibus oíficiarios habebant, qui passim in formulis recen- sentur. Duces vero supra multos comitatus constituti, potissimum exercitibus przficiebantur ; quanquam et suos ctiam milites habebant comites, quibuscum ad bellum, cum urgebat necessitas, progrediebantur. Qui vero in Burgundia aut in provincia Patricii dice- bantur, nomine tenus sub Francorum regimine a du- cibus distincti erant. Tribunum alicubi memorat Gre- gorius, qui et alio in loco de tribunitia potestate lo- quitur. Comites autem qui tributa aliosque fisci re- ditus in provinciis debitos ad principem deferri cu- yabant, etiam et comitatus suos quandoque aut pre- Mo emebant , aut, ut in iis continuarentur, priemi:s et pecunia obtinebant. Qui causa fuit ut viri ignobi- les nonnulli ad ejusmodi dignitates evecti fuerint. Fiscales tamen przeter eos officiarii fuerntt, sic dicti, qued villarum regiarum curam haberent; «qui et ipsi sub se fiscales variorum graduuni officiarios et ser- vos babebant, qui passim laudantar apud Grego- rium.

12. Locus Lic esset inquirendi, qu:enam fuerit apud veteres Francos inter familias differentia, vtrumve medius quidam inter nobiles et servos fue- rit hominum status. At iste nodus absque aliquo mo- numento solvi non potest, cujusinodi de Francis an- tequam in Galliis stabiliti fuissent, nusquam reperi. Jioc unum constans invenio, Franci nomine hominem liberum et a qualibet servitute immunem designari. Cum vero Franci simul cum veteribus Gallis seu, ut tunc loquebantur, Romanis, in unum populum coa- luerunt, homines alios ex nobilissimis et senatoriis, ut habet Gregorius, familiis exortos invenio, alios servituti mancipatos, alios ingenuos natos, alios vero servitutis jugo, dominorum suorum]beneficio, omnino vel ex parte absolutos. Qui ex veteribus Gallis aut opibus prastabant, aut erant ex antiquis familiis orti, dignitates, etiam praecipuas, sicut et veteres Franci, obtibuerunt, factique sunt comites et duces ; quos ideo passim apud Gregorium legimus his vocibus dc- signatos, Francus aut llomanus genere. Quin et ur-

rolligimus, quod a rege, eum earum possessi inibat, s»cramentum exigerent, ut sua ipsarun vilegia integra servarentur.

15. Haud minus ignotze sunt leges, queis Fr rum gens ante stabilitam eorum in Galliis sedem rentur. Memorat Libanius in panegyrico jam t: a me laudato leges, quibus erat sancitum apud cos, ut qui apud eos majora auderent, maj etiam honoribus potirentur. Celebris sempe: apud majores nostros lex Salica, de cujus orig variis additamentis viri eruditi passim scripse cum certum sit eam ad posteros, qualis pri fuit a Francis adbuc ethnicis instituta et di Lon fuisse transmissam ; veterum Francorum i exinde, maxime in his quz ad religionem perti exploratos habere non possumus. Modum quo Chlodovei noinine Chlotildem desponsarunt, ex Fredegarius in Epitome, capite 18. Offerentes, ii solidum et denarium, ut mos erat. Francorum, partibus Chlodovei desponsant. Quod iu veteribu mulis apud Bignonium, num. 5, secundum lege licam fieri dicitur. At nihil de iis habet noster gorius ; sed lib. ix Historiw, cap'te 20, exempl. fert pactionis, in qua de dote et morganegiba, i dono quod maritus uxori primo die nuptiarum offerebat, agitur. Veteres Francorum leges a nismo primus expurgavit Theodoricus, peri Childebertus et Chlotarius ejus f'atres, quas auctas et emendaias publicavit anno 650 Dag

C tus, ut ex prefatiuncula ad ejusdem regis cap

ria patet, quam in appendice dabimus. Legis Selice aut alterius cujuslibet, ne nomen qu. praeter ecclesiasticos Canones et legem Roms usquam exprimit Gregorius : at ex iis qua nt facile colligimus Salice legis seita quae ad reg pertinent, Francis semper constantissime |! observata. Tale est illud ex capite 62, num. 6 cavetur, ne ulla Salicz;e terre portio ad muli veniat, sed tota ad virilem sexum devolvatur. accurate in regni successionibus observatum | ex Gregorii Historia discimus. Nusquam enim eum legimus in regali divisionibus femimas in tem venisse. Immo, si quis rez absque maribu: functus fuit, non ipsius filie, sed aut fratres at potes ad regni successionem accesserunt. H:ec | fuit inter quatuor Chlodovei Magni filios regni

.dundi ratio ; eademque post Chlotarii monarchas

tem inter ipsius filios servata : et Charibert Cbhildeberto regibus, absque virilis sexus liberi! functis, non eorum filis, sed fratres success

14. E.Ltamen ea erat e regiis liberis filiarum « tas, ut in probis auctoribus nusquam invenias ! aliis quam regibus in matrimonio locatam. etiam tum cum in paterna domo conjugii ex manebant, Fegine nuncupabantur; forte wi münissent solis se regibus fore desponsandM aliis copulandas viris, ne tam illustre nomen parent. Sic οἱ regum filii reges pas:im appe fuisse legimus, quod patesuo regno subsütuee

41 PRAEFATIO. 4 rent. Mos enim tunc erat inter Francos receptus, ut Α usurpasse, quasi aliquando Franeos vicisset; exer-

rege mortno, pro filiorum numero regnum dividere- tur; et ita in suo quisque regno eral a caeteris fra- tribus absolutus, ut nullus esset qui in fraterui regni regimine quidquam potestatis haberet. Id ex eo pa- tet quod Guntramno ,accidit, Nam cum filios non haberet, etsi nepotum suorum, ut loquimur, id est filiorum fratrum suorum, pater vulgo nuncuparetur ; cum tamen episcopos in Chlotbarii parvuli regnum misisset, qui cum ejus regni primoribus de Prs»etex- tati ezde in loco sancto facta inquirerent ; Chlotarii primates id se non permissuros esse contestati sunt, cum ad ipsos, regis sui tutores, attineret auetoritas regali sanctione male acta comprimendi. Et re ipsa nunquam impedire potuit, quin Melantius, in Pize-

citum movit, ut Constantinopolis urbis expugna- tione, subjugato imperio, tanta imperatoris vanitas dilueretur. Et quidem nen minorem se agnoverat Cbhlodoveum Anastasius impenetor, cui, testante Gre- gorio, codicillos de consulatu transmisit in bonoris et amicitizx tesseram. Non enim aliquam ab impera- tore potestatem ex hoc accepisse censendus est Chlodoveus, qui jam tunc temporis imperatorem ipsum potentia superabat. Exinde-tamen Chlodoveus more imperatorum diademate. rediuitus in publieum processit, et blattea, id est purpurea veste, usus, Augusti nomine donatus fuit.

15. Hanc autem summam, qua pollebaut reges nostri auctoritatem, non supercilio in populos, ve-

textati sedem ipsa agente Fredegunde intrusus, Ro- Β luti orientales reges qui a popularibus. suis. adorari

thomagensi Ecclesia potiretur. Reges vero etate mi- nores qui regno administrando nondum habiles et idonei erant, mancbant sub tutela et matris, si su- peresset, et regni ipsius optimatum, ut de Childe- berto Sigiberti, et. Chlotario Chilperici filiis ex Gre- gorio liquet. Childebertus idem annos vita quatuor- decim egressus, a paruo suo Guntramno rex, id est populis per se ipsum regendis potens, seu, ut loqui- mur, major declaratus est lib. vii flistorize, capite 35; cx quo etiam capite instituendi regis modum disci- mus. Nam ibi Guntraainus da/a in Childeberti manu hasia, dixit: Hoc est indicium, quod tibi omne regnum sieum tradidi. Certe ex veteribus nummis discimus, l'astam apud Francos regie potestatis insigne fuisse.

consue verunt, non eliane auri et divitiarum amplita- dine sibi eonoiliarunt, sed amore in populos, et mu- tue pepularium in regem amore, qui in- Francoram cordibus a natura insitus videtur. Hinc feetom est ᾿ ut czeterz? nationes, quz inclinato imperio variis in provinciis sedes acceperant, haud diu eas servare potuerint, quod sua potestate abuterentur. Αἱ Franci quas provincias viriute sua acquisierunt, noa solum servavere incolumes, sed et vicinas autsibi subjecere, 3ut suis contenti finibus effecere tributarias. Quis nesciat Wandalos, Alanis exsiinctis, Africam vix une sxwculo obtinuisse, ac paulo post Suevos in Gallseeia jugum Wisigotthorum subire fuisse coactos? flaud diutius substitere Burgundiones in Gallia, Ostroget-

(:hlodove.s tamen post Sigiberti Coloniensis regis et (? thi in Italia, Wisigotthi in Septimania. At Franeé

ejes filii necem in clypeo evectus, rex eorum loco constitutus fuit. Sigibertus autem a Neustrasiis in regem acceptus super clypeo impositus est. Nec aliter Gundobadum-Ballomerem a suis in regem evectum fuisse legimus. Supremum autem regum nostrorum dominium soli Deo subjectum memorat passim Gre- gorius, cum eos, nisi jusiitiam exercuerint, judicium Dei sibi imminere admonet ; eujus rei egregium ba- bemus exemplum in libro v Historiz, capite 19,- ubi Gregorius Chilpericum alloqueus, regi quidem epi- $COpos Omnes esse suhjectos testatur; regem vero ipsum nonaisi Deo, qui eriminum quorumcunque hominum ultor est. δὲ quis, inquit, ex nobis aberra- terit, a te potes emeudari ; εἰ vero iu. excesseris, quis

hodieque in Galliis perseverant, qui in ipsis stabili. regvi primordiis, Alamannos, Bajoarios, Thuringos,

Saxones, Winidos, Sclavos, aliasque nationes, aut Subjectas sibi, aut tributarias fecere. Wisigotthos expulerunt ex Septimania, Burgundionum regnam

plane exstinxerunt, Ostrogottbos in ltalia terruerunt, Langobardis, qui Gotthis in ]talia suecesserant, tri« buta imposuerunt : iique ita erant ipsis addicti, u& neque regem sibi constituere auderent absque Fran.

corum venia. Uno verbo nihil non Francis. parebav: quorum amicitiam et ipsi imperatores tantifaclebant,

ut eatu crebris legationibus, largitionibus pecunia- rum, et proviaciarum cessionibus captarent; paruwn- que abfuit quin tributa ipsis pendereut, id sine dubio.

16 corripiet? Loquimur. tibi, sed εἰ volueris, audis; si D facturi, ni pudor obstitisset. Cum enim ea ab impe-

sero nolueris, quis te condemnabit, nisi qui se justi- tiam esse pronuntic.verit? Nullum etiam supra se ho- minem sgnoscebat Chiotarius Chilperici ipsius pater, qui post fratrum suorum eorumque filiorum funera mouarcha factus, cum proximus esset morti, ac vi febris snagnopere vexaretur : Uva, inquiebat, qualis et illerex. colesiis qui tam magnos reges. interficit ! Hinc nunquam tulere Francorum rege-, ut ne mi- nuna quidem subjectionis umbra eorum imperium obscuraretur. Memorabile est δος in rem Theode- berti Austrasiorum regis facinus, qui referente Aga- thia auetore Greco, cur audiisset Justiniauum im- pecatoreip inter alios titalos, Francici etiam nomeu

ratore Theoderici regs legati exigere voluissent, imperator, inquit Theophylactus Simoecatta libro vi. lHistoriarum, legatos humaniter muneratus, Francos. adhortatus est, ut citra pretium societatem inireut,. cum ferre non. posset barbaros a Romanis tributum» exigere.

46. Tanta quippe jam tunc erat Francorum fama, tantsque sub illis principibus populorum felicitas, ut. el vicinze gentes, que ex Romani imperii reliquiis 8. barbaris fuerant subjugatzs, teste. Gregorio , Francos. habere reges desiderarent, sub quibus, et religio ea-- tholica, quam nuper amplexi fuerant , floreret, et libertate sua populis uti-liceret. ld autem contigit pot.

PRAEFATIO.

€hiodovel eonversionem, ewm non solum Remygium, A ditas, aüt alia quivis ratio prineipibus con

sul et totius gentis apostolum, sed alios qaoque , episcopos, ex quibus multi in GaHiis tune eraut san- elitate celebres , oonsiBaries adhibuit. Exstat ea de rye beati Remigii epistela, qu:xe principis officia paucis verbis, sed efíficacissimis eomplectitur. Caterum tanta ex (86 eoppit esse episcoporum auctoritas, ut nibil fere absque eorum «consilio fieret. Testis est Gregerius complures eorum legationibus functos fuisse ad exteros principes. Si vero inter fratres post τομαὶ divisionem aliqua exorirentur dissidia , com- ponebantur per episcopos : eitra quorum interven- tum vix quisquam, qui a regis gratia excidisset, eam yecuperabat. Harum sjmiliumve rerem exempla con- gerere non videtur opere pretium , cum passim le- eloribus in Gregorii Historia eceurrant. Certe cum ju expeditione Hispanica Gantramni exercitus rapinis inhians rem male gessisset, convocatis rex quatuor episcopis cuin aliie e regai primatibus, exercitus du. cum causam excutere coepit, referente Gregorio lib. i Historie, capite 90. Bic et post Pretextati mor- lem, idem princeps tres episcopos ad Chlotarii regni optimates delegavit, qui ea de re inquirerent. Deni- que cum idem Guntramnus de legitimis Chiotarii , Chilperici ex Fredegende filii, nstalibus dubitare videretur, regiua accersitis inprimis regni prioribus, id est episcopis , etc, ülii sui wativitatem fuisse legi- timam sacrameato approbavit. Minime itaque mirum cuiquam videri debet, si episcopi suis in urbibus pri- valorum causas cum adjunetis comitibus aliisque

snasisset